داروهای گروه mono clonal anti bodies (منو کلونال آنتی بادی ) و موارد مصرف آنها در بیماری ام اس

1394/12/20

دکتر غلامعلی یوسفی پور، دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز و متخصص بیماری های مغز و اعصاب

داروهای گروه mono clonal anti bodies (منو کلونال آنتی بادی ) و موارد مصرف آنها در بیماری ام اس :

این گروه مهم داروئی بصورت تجربی از سال 1980 جهت درمان فرم عود کننده بیماری ام اس مورد استفاده قرار گرفته است ، از امتیازات مهم آنها اینکه عملکردشان بصورت اختصاصی بوده و هدف خود را که معمولا سلول های لنفوسیت بوده و در سد دفاعی خونی مغزی (blood _ brain barrier ) فعالیت می کنند، مورد تهاجم و سرکوب قرار داده ، تا این سلول ها قادر نباشند که طی یک واکنش خود ایمنی ، غلاف میلین سیستم اعصاب مرکزی (مغز و نخاع) را که بافت خودی است ، مورد تهاجم و حمله قرار داده و سپس تخریب نمایند. از عوارض مهم این گروه داروها اینکه معمولاً بصورت تزریق یا انفوزیون وریدی مورد استفاده قرار گرفته و غالباً بدنبال استعمال آنها، ممکن است واکنش ها و عکس العمل های ناخواسته احتمالی بعنوان عارضه داروئی در بیمار ظاهر گردد .

از مهم ترین انواع این گروه داروئی که در بیماری ام اس مورد مصرف درمانی دارند به قرار زیراست :

1 – Natalizumab (tysabri)

2 – Alemtuzumab (lemtrada)

3 – Rituximab (Rituxan)

4 – Ocre lizumab

5 – Daclizumab

6 – Ustekinumab

که داروی اول یعنی تای سابری از حدود هشت سال قبل در ایران در دسترس است و در اشکال عود کننده بیماری ام اس مورد مصرف درمانی دارد ، لیکن به دلیل عوارض آن در خط دوم درمانی جای گرفته است . مهم ترین عارضه داروئی در مورد آن باید از یک نوع عفونت فرصت طلب ویروسی نام برد که به شدت سیستم اعصاب مرکزی را تحت تاثیر قرار داده و باعث مرگ یا ناتوانی شدید میشود (PML) . لیکن بنظر میرسد از بتا اینترفرون و داروی گلاتیرام استات (کوپامر، اسویمر، سینومر) تاثیر بیشتر و قوی تری دارد .

Alemtuzumab : برای گروهی از بیماران فرم عود کننده ام اس باید محفوظ گردد ، که معمولاً صعب العلاج بوده و پاسخ کافی به دو یا بیشتر از داروهای معمول و رایج ام اس نداده اند .

بنابراین بعنوان یک داروی خط دوم و شاید خط سوم در درمان ام اس محسوب میگردد . بدلیل تاثیرات طولانی مدت این دارو که روند فرم عود کننده ام اس را قویاً تحت تاثیر قرار میدهد . بسیار باید به لحاظ عوارض جانبی احتمالی که ممکن است بدنبال مصرف این دارو برایش عارض گردد، باید بصورت دقیق و از نزدیک و دائمی و منظم تحت نظر باشد و آزمایشات لازم مکرراً باید برای وی انجام گردد و بعبارتی بعد از مصرف دارو، مونیتورینگ (monitoring) منظم و پی گیر برای این بیماران ضروری و الزامی است .

از طرفی قبل از شروع درمان با این دارو ، بیمارانی را که کاندید دریافت این دارو هستند را بصورت علمی لیکن با زبان مفهوم و ساده توجیه کرد که در مقابل فوائد و تاثیرات بالقوه قوی این دارو ممکن است گاهاً عوارض جانبی جدی یا ریسک دارو نیز بیمار را تهدید نماید و لذا بیمار باید تحت نظر باشد و در صورت بروز این عوارض ، با آن مقابله نمود . سازمان F.D.A امریکا (خوراک و داروی امریکا ) این دارو را که توسط کمپانی (Genzyme , sanofi ) تولید میشود و یکی از محصولات جدید این کمپانی است . جهت درمان بیماران فرم عود کننده بیماری ام اس مورد تائید قرار داد و از حدود یک سال قبل این دارو در بازار داروئی دنیا مخصوصاً در امریکا ، اروپای شمالی ، کانادا و استرالیا ، مورد استفاده قرار گرفته و در دسترس است {این دارو در ایران موجود نیست }. از ویژگی های مهم این دارو ، اینکه بصورت تزریق وریدی (IV infusion) برای پنج روز متوالی تجویز می گردد که تا یک سال تاثیر این دارو در بدن بیمار دوام دارد و سپس بعد از یک سال مجدداً برای سه روزمتوالی دوزهای مجدد بصورت انفوزیون وریدی تکرار میشود.

Rituximab: نیز یک مونو کلونال آنتی بادی انسانی است که در اشکال عود کننده و مقاوم بیماری ام اس و بیماری دویک (Devic disedse) یا NMO  و بعنوان خط دوم درمانی مورد استفاده است. هم چنین مورد استعمال درمانی آن در سرطان های لنفوم ، لوسمی یا سرطان خون و بیماری های خود ایمنی دیگر مورد تائید قرار گرفته است .

عملکرد آن بر علیه یک المان دفاعی یعنی CD20 است که به یک گیرنده ای روی سطح سلول های دفاعی آنتی ژن (Bcells) متصل میشود و باعث از بین بردن این سلول های دفاعی در گردش خون میشود.

کار آزمائی های بالینی این دارو در نوع ام اس پیشرونده ثانویه و تعداد 80 بیمار از این نوع ( low inflammatory -SPMS ) هنوز دز جریان است و انتظار میرود تا چند ماه آینده ، تاثیر بالقوه آن در این نوع ام اس به پایان برسد .

Ocrelizumab: این دارو حدوداً یک ماه قبل (هفدهم فوریه 2016) توسط FDA امریکا برای درمان فرم های عود کننده و   ام اس پیشرونده اولیه مورد تایید قرار گرفته ، آزمون های بالینی اخیر نشان داده که با مصرف 24 ماهه این دارو ، میزان عود سالیانه (annulized relapse rate) در مقایسه با دارونما ،تا حدود 80 درصد کاهش داشته که میزان بسیار قابل توجهی است . مصرف و کاربرد بالینی این دارو در نوع ام اس پیشرونده اولیه (PPms) که هنوز هیچ درمان داروئی برای آن شناخته و معرفی نشده است ، فاز سوم کار آزمائی بالینی خود را در تعداد 630 بیمار از نوع پیشرونده اولیه هنوز در حال انجام است ، لیکن بعنوان داروی موثر در این نوع ام اس ، حدوداً یک ماه قبل ، تائید خود را از FDA گرفته است .

 

 

All Comments (0)
No Comments