نقش سلولهای بنیادی دردرمان بیماری مولتیپل اسکلروزیس ( ام اس )

1393/12/19                 

دکترغلامعلی یوسفی پور عضوهیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ومتخصص مغزواعصاب

 اخیراٌ مقالات ورساله ها و بعضی از مجامع علمی اشتیاق زیادی به سلولهای بنیادی(STEMCELL) و نقش احتمالی آن دربیماری ام اس نشان میدهند برخی از مقالات وگزارش های علمی نشانگر موفقیت هایی دراین زمینه بوده ولی هنوز تحقیقات فراوانی جهت اثبات اثربخشی وبی عارضه بودن این شیوه درمانی برای بیماران   ام اس باید انجام بگیرد . قدرمسلم ، درمان ام اس با سلولهای بنیادی در مرحله تحقیقات بوده وهنوز درهیچ جای دنیا بعنوان یک درمان استاندارد و ثابت شده ای برای بیماری ام اس با سلولهای بنیادی بکارگرفته نشده است .

بعنوان تاریخچه سلولهای بنیادی، درسال 1900 محققین در درمان بعضی از بیماریها همانند سرطان خون (لوسمی ) وکم خونی از تجویز خوراکی مغز استخوان استفاده می کردند . لیکن چنین درمانی موفقیت آمیز نبود ولی دانشمندان متوجه شدند که مغزاستخوان توانایی های ویژه ای دراین مورد دارد .

در سال 1960 گروهی از پزشکان آزمایشاتی برروی تزریق سلولهای مغز استخوان انجام دادند . تزریق این    سلول ها به موش تحت درمان با اشعه ، باعث ایجاد ندول هایی بر روی سطح طحال حیوان شد و این ندول ها، ندول های طحالی نام گرفتند و تصور بر این شد که منشاء این ندول ها از سلولهای مغز استخوان تزریق شده میباشد.

بیماری ام اس بیماری خود ایمنی محسوب میگردد که با ابتلا افراد جوان جامعه (18-40سال) منجر به بروز طیف گسترده ای از علائم عصبی و نهایتا" ناتوانی های شدید حرکتی و حسی و تعادلی متعدد میگردد. هر چند امروزه تشخیص بیماری ام اس بر اساس علائم بالینی و یافته های آزمایشگاهی به خصوص MRI نسبتاً به سهولت انجام میگیرد, لیکن به دلیل فقدان داروئی که به صورت کامل روند بیماری را متوقف کند هنوز در امر درمان مشکلات فراوانی وجود دارد و به عبارت دیگر هنوز درمان قطعی (CURE) در این بیماری وجود ندارد.

استفاده از داروهایی مثل اینترفرون ها, گلاتیرامراستات(داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی)و یا داروهای خوراکی فینگولیمود(بعنوان داروی سرکوب کننده سیستم ایمنی ) گرچه تا حد قابل ملاحظه ای از بروز حملات جدید و پیشرفت ناتوانی در بیماران مبتلا به ام اس نوع عود کننده جلوگیری میکنند. اما هنوز این روشهای درمانی, معالجه قطعی نبوده و تنها در حدود 30-50 درصد موارد منجر به کنترل و مهار بیماری گردیده است .

یکی از شیوه های درمانی نوین دیگری که در درمان ام اس مطرح گردیده است,استفاده از سلولهای بنیادی است.هر چند این روش نیز هنوز در دست تحقیق و بررسی است اما افق های روشن و تازه ای در درمان بیماریهای خود ایمنی,از جمله بیماری ام اس ایجاد نموده است. درسال 2009 انجمن ام اس بریتانیا و آمریکا مشترکا" همایشی در شهر لندن برگزار نمودند که هدف آن بررسی نقش سلول بنیادی در درمان بیماری ام اس بود .

در این کنگره یک مسیر و روش تحقیق واحد بین المللی برای محققین طراحی شد و قرار شد که مطالعات کلاً در یک راستا انجام شده تا در پیشرفت در نقش بالقوه درمانی سلول بنیادی سرعت داده شود و تا بتوان آنرا به عنوان یک درمان اساسی و استاندارد در بیماری ام اس پیشنهاد نمود.

در حال حاضر درمان تعدادی از اختلالات خونی ارثی و سرطان خون (لوسمی) بعنوان شایعترین شیوه های درمانی از سلول بنیادی است که با استفاده از سلول بنیادی مغز استخوان صورت میگیرد.درمان با سلول بنیادی به درمان هائی اطلاق میشود که در آن یا از سلول بنیادی به طور مستقیم استفاده میشود و یا هدف ایجاد تغییرات در سلول بنیادی است. در این شیوه های درمانی ,هدف ترمیم یا عوض کردن سلول یا بافت آسیب دیده است.و لذا با سلولهای بنیادی جهت جلوگیری از ایجاد آسیب (در فاز اول) استفاده میگردد و یا سلول بنیادی به بدن پیوند زده میشوند و یا داروهایی تجویز میشود که سلولهای بنیادی داخل بدن را هدف میگیرند.هم اکنون روش های درمانی اثبات شده کمی با سلولهای بنیادی ,در دسترس ما وجود دارد .

نقش سلول بنیادی در درمان ام اس: سلول بنیادی احتمالا" به دو طریق ممکن است اثر درمانی در بیماری     ام اس داشته باشد.

1-تنظیم سیستم ایمنی:این سلول ها از ایجاد آسیب سیستم ایمنی به سیستم اعصاب مرکزی جلوگیری میکنند.بنظر میرسد این سلول ها سپترکین ها و فاکتورهایی را در بدن تحریک میکنند که عوامل محافظتی علیه بیماری را تشدید میکند.

2-ترمیم وبازسازی وتشکیل دوباره میلین : این سلول ها به ترمیم دوباره غلاف میلین که قبلاٌ آسیب دیده است کمک میکند . بنابراین ازهردومکانیسم فوق به عنوان درمان محافظت عصبی (NEUROPROTECTION) یاد میشود چونانکه این روش ها کمک می کنند تا رشته عصبی داخل غلاف میلین (اکسون ) محافظت شود .

لذا این امیدواری وجود دارد که سرانجام سلول های بنیادی کمک به ساخت دوباره رشته های عصبی از بین رفته بکنند واین بازسازی خواهد توانست آسیب وصدمه اعصاب که باعث ناتوانی در مرحله پیشرونده بیماری می شود را جبران کنند . لیکن در حال حاضر دلائل علمی کافی در دست نداریم که نشان دهد سلول های بنیادی این گونه عمل می کنند .محققین توافق دارند که تحقیقات بیشتری مورد نیاز است تا این مشکل پیچیده حل شده ودر بیمار مبتلا به ام اس ، سلول های بنیادی کمک به ساخت دوباره رشته های عصبی نماید .

با نقش درمانی سلول های بنیادی ، روش های درمانی و مکانیسم تاٌثیرآن دردرمان ام اس تا حدودی آشنا شدیم ، دراین رابطه ذکراین مطلب حائزاهمیت است که علیرغم اینکه درمان ام اس با سلول های بنیادی هنوزدرمرحله تحقیقات است وبعنوان درمان استاندارد و ثابت شده در معالجه بیماری ام اس بکار نمیرود وصرفاٌ این روش درمانی در مراکز تحقیقی و در بیماران داوطلب که حائز شرایط خاص فیزیکی و جسمی از لحاظ ضریب ناتوانی هستند و به صورت رایگان انجام میشود.یک عده افراد سود جو مخصوصاً در خارج از کشور به اسم پزشک و پژوهشگر مدعی هستند که بیماران ام اس را با سلول بنیادی درمان میکنند و از طریق وسایل ارتباط جمعی مثل شبکه های ماهواره ای در تلویزیون , کرارا" اقدام به تبلیغ کار خود میکنند و بدین طریق بیماران ام اس را که به طریقی در استیصال هستند , فریب میدهند و حتی مبلغ نسبتاً قابل ملاحظه ای را قبلا" از بیمار اخذ میکنند و سپس فرآورده های داروئی خود را به نام STEMCELL(سلول بنیادی) به شکل کپسول و قرص برای بیمار ارسال میکنند, در حالی که مواد و ترکیب این فراورده های ساختگی نامشخص است.         

All Comments (0)
No Comments