*

1/ 11/ 1391
بیماری ام اس را بهتر بشناسیم
معرفی داروهای رایج ام اس در ایران
ام اس چیست ؟
دکترغلامعلی یوسفی پور متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
بیماری مولتیپل اسکلروریز یا ام اس یک بیماری خودایمنی و التهابی سیستم اعصاب مرکزی (مغزونخاع ) است که عمدتاٌ افراد جوان ( 18-40 سالگی )راگرفتار میکند.
دربیماری ام اس غلاف رشته های عصبی آسیب می بینند ، یعنی لایه محافظ رشته های عصبی ، توسط سلولهای دفاعی بدن (ماکروفاژها ) ، مورد حمله قرار گرفته و آسیب می بینند . به این غلاف ، میلین میگویند . میلین یک پوشش محافظتی از جنس چربی است که از طریق گره های رانویه ، پیام عصبی را منتقل می کند . در بیماری ام اس سلولهای دفاعی بدن ، به علل نامشخص به غلاف میلین اعصاب حمله کرده و آن را از بین می برند. به عبارت دیگر میلین را یک بیگانه برای بدن فرض کرده ، به تخریب آن می پردازند . با آسیب دیدن غلاف میلین ، انتقال دستورات از مغز و نخاع به عضلات اندام هدف ، مختل شده و یا به کندی صورت می گیرد
علائم ام اس در افراد مختلف ، متفاوت بوده و قابل پیش بینی نیست ، به عبارت دیگر یک فرد مبتلا به ام اس ممکن است تا مدت ها علائم و نشانه ی بالینی بسیار خفیفی مانند سرگیجه و یا اختلالات حسی گوناگون در نقاط مختلف بدن داشته باشد ، ولی بیمار دیگر در مدت زمان کوتاهی دچار اختلال حرکتی ، تعادلی و ناتوانی شدید شود. هم چنین علائم بیماری بسته به محل ایجاد ضایعه ( وجود ضایعه در نقاط مختلف مغز و نخاع ) متفاوت است و لذا این بیماران ممکن است طیفی از علائم ، از یک حمله خفیف تاری دید تا علائم شدیدتر را تجربه کنند و به دنبال آن معمولاً دوره های بهبود (بدون علائم بالینی ) بوجود می آید .
طی چند سال اخیر نه تنها شیوع آن در ایران بلکه در کل دنیا و حتی کشورهای همسایه ایران رو به افزایش گذاشته ، طبق بررسی های صورت گرفته در تهران بنظر میرسد میزان شیوع بیماری ، حدود 50 درصد هزار می باشد ، تخمین زده میشود و میزان مبتلایان به ام اس در استان فارس بیش از 4400 نفر ( 3362 نفر زن ، 1138 نفر مرد) طبق آخرین آمار ارائه شده توسط انجمن خیریه همیاران بیماران ام اس فارس می باشد ، البته این شیوع در مناطق شهرنشین به نظر میرسد که بالاتر بوده و در مناطق روستائی شیوع بیماری کمتر است . دلیل اینکه چرا بروز شیوع ام اس در ایران رو به افزایش است هنوز معلوم نیست ، عمدتاً بیماران را افراد جوان تشکیل میدهند که علائم بیماری برای اولین بار در چند ماه و یا چند سال اخیر در آنها ایجاد شده است .
بیماری ام اس یک بیماری خود ایمنی است و در این رابطه هم استعداد ژنتیکی و هم نقص سیستم ایمنی و هم فاکتورهای محیطی دست به دست هم میدهند تا این بیماری ایجاد شود .
علیرغم اینکه نقش وراثت و ژنتیک در بیماری ام اس تا حدودی قابل توجه است ، لیکن بیماری ام اس به معنی اخص کلمه بیماری ارثی نیست اما در بعضی فامیل ها و خانواده ها بیشتر مشاهده میشود و در کل اگر فردی مبتلا به ام اس باشد، فرزند آن بیمار کمتر از پنج درصد احتمال دارد به بیماری مبتلا شود و در 95 درصد موارد سالم خواهد ماند. و لذا در مورد ازدواج بیماران با افراد سالم هیچ گونه مانعی وجود ندارد. تئوری هائی در زمینه اینکه بعضی از عوامل ویروسی میتوانند بعنوان یکی از عوامل محیطی در بیماری زائی موثر باشند فرضیه هائی مطرح گردیده است ، لیکن هنوز به صورت قطعی به اثبات نرسیده و نکته حائز اهمیت در این رابطه اینکه بیماری ام اس به هیچ عنوان مسری و واگیر نیست .
در مجموع ، تحقیقات علمی نشان داده است ، افرادی که به بیماری ام اس دچار میشوند احتمالاً استعداد و زمینه ژنتیکی ابتلا به بیماری را شاید از بدو تولد با خود دارند ، وقتی این افراد در موقعیت های جغرافیایی خاصی که از نظر ریسک ابتلا بالاست و هم چنین در معرض فاکتورهای محیطی خاصی قرار می گیرند . ممکن است به بیماری ام اس دچار شوند.
راجع به علل افزایش شیوع هنوز ابهامات زیادی وجود دارد که به وضوح به آن پاسخ داده نشده است . شاید وجود اکثریت عمده جمعیت حاضر ایران در گروه جوان (40 -18 سالگی ) ، تغییردرنوع تغذیه ، کمبود ویتامین D در اثر سوء تغذیه و یا در معرض قرار نگرفتن آفتاب قبل از سن پانزده سالگی (بعلت زندگی آپارتمان نشینی ) و احتمالاً افزایش شیوع استرس های روزمره در افراد و تعدادی عوامل وفاکتورهای دیگر که هنوز نقش آنها به اثبات نرسیده و باید مورد تحقیق و بررسی دقیق علمی قرار گیرند .
عوامل تشدید کننده در بیماری ام اس : با مراجعه به منابع مختلف پی میبریم که عوامل زیادی در تشدید بیماری موثر می دانند که تعدادی از آنها را با اطمینان بیشتری میتوان عنوان کرد . لیکن نقش برخی دیگر هنوز مورد سوال است از جمله اینها میتوان به موارد چندی اشاره کرد .
1- استرس های جسمی و روحی چه به صورت حاد و ناگهانی و چه به صورت مزمن میتواند دو برابر بیشتر از شرایط معمول باشد . لازم به تذکر است که طرز تلقی و نگاه فرد به شرایط سخت و دشوار زندگی ، نحوه برخورد او و تلاش وی برای حل مسائل و یا پذیرش منطقی آنهاست که تعیین کننده می باشد ، لیکن رل استرس های روحی و جسمی در بروز و شیوع این بیماری و یا تشدید حملات ام اس هنوز ثابت نشده و نیاز به تحقیقات بیشتری در این زمینه دارد.
2- بیماریهای عفونی و تب دار از جمله بیماریهای ویروسی و آنفولانزا
3- گرمای محیط بخصوص اگر همراه با رطوبت باشد ( بعلت بالارفتن دمای داخلی بدن ، لذا بیماران از استحمام با آب داغ و یا رفتن به سونا و هم چنین ورزش های فیزیکی سنگین و خسته کننده باید خودداری کنند.)
4- خستگی : بیش از حد متعارف
5- ضربه ها : که هنوز در مورد آن اطلاعات متناقضی وجود دارد
معرفی برخی از درمان های رایج ام اس در ایران :
در مورد تاریخچه درمان ام اس به بیست سال قبل که می نگریم ام اس بعنوان یک بیماری بدون درمان و یا لاعلاج تلقی میشد . تنها در عود حملات بیماری از ترکیبات ضد التهابی کورتیکوسروئید بصورت تزریقی یا خوارکی استفاده میشد که همه ، کم و بیش با عوارض بی شمار این داروها آشنا هستند و یا نهایتاً جهت کنترل و پیش گیری از عود و پیشرفت بیماری از داروهای پر عارضه سرکوب کننده سیستم ایمنی استفاده میشد . لیکن از حدود سال 1990 بتدریج اینترفرون ها وارد عرصه پزشکی و درمان بیماری ام اس شدند که در واقع در سایه این داروها تحول و انقلابی در درمان این بیماری صعب العلاج ظاهر شد و نوع عودکننده و بهبود یابنده این بیماری که تقریباً دو سوم از انواع بیماری ام اس را شامل میشوند با استفاده از اینترفرون ها تحت کنترل و مهار قابل توجهی درآمده و بنحو محسوسی از میزان ناتوانی و سرعت پیشرفت بیماری کاسته گردید.
بتافرون (Betaferon ): نوعی اینترفرون بتا است اینترفرون ها پروتئینی هستند که به طور طبیعی در بدن تولید می شوند تا با عفونت های ویروسی مبارزه کنند عقیده براینست که بتافرون واکنش سیستم ایمنی بدن را تنظیم کرده و باعث کاهش حمله سیستم ایمنی به غلاف میلین میشود این دارو برای بیمارانیکه زمین گیر و ناتوان نیستند و نیز انواع عودکننده ام اس مناسب می باشد در جلوگیری از پیشرفت سریع بیماری و در کاهش تعداد حملات و یا عود بیماری موثر است، تزریق دارو بصورت زیر جلدی است.
آونکس (Avonex ) : نوع دیگری از اینترفرون بتاست که بعد از بتافرون توسط شرکت خوراک و داروی آمریکا جهت درمان پیشگیری ام اس نوع عودکننده تائید و سپس وارد بازار داروئی گردید .
اثربخشی آونکس و بتافرون در ام اس نوع حاد و یا در حملات بررسی نشده است . تزریق دارو به صورت هفته ای یک بار و عضلانی است بعداز تزریق آونکس و یا بتافرون در برخی بیماران ممکن است عوارضی شبیه سرماخوردگی بروز کندکه شامل تب ، لرز ، تعریق زیاد و درد عضلانی خواهد بود درصورتیکه با تزریق دو داروی فوق دچار حالت افسردگی شدید باید به پزشک خود اطلاع دهید .
ربیف (REBIF ) : نوعی دیگر از اینترفرون بتا ا ست تزریق آن مانند بتافرون زیر جلدی و سه بار در هفته است . نقش درمانی آن کمک به سیستم ایمنی بدن است تا بیماری به غلاف میلین رشته های عصبی حمله نکنند . ضمناً باعث کاهش التهاب و آسیب به میلین می شود و سیر بیماری را کند می کند . واکنش پوستی در ناحیه تزریق با مصرف قرصهای مسکن قبل از تزریق و با قرار دادن کیسه یخ در محل قبل و بعد از تزریق و تغییر محل تزریق در هر نوبت می تواند باعث کاهش این عوارض شود .
سینووکس (CINOVEX ) : یک BIOSIMILAR (با شباهت فرمول داروئی به داروی آونکس هست) که تزریق آن نیز عضلانی و هفته ای یکبار می باشد .
رسیژن (Recigen ) : با شباهت به فرمول داروئی ربیف هست و مثل سینووکس این دو دارو توسط شرکت ایرانی سیناژن تولید و در اختیار بیماران ام اس قرار گرفته اند .
سه داروی actoferon, actorif, actovex با شباهت ترکیبی و فرمولی به سه داروی آونکس، ربیف و بتافرون بوده که سازنده آن شرکت خارجی Actoverco بوده و در دسترس بیماران میباشد.
زیفرون (ziferon ) : شبیه بتافرون بوده توسط شرکت داروئی زیست دارو دانش در ایران تولید و نحوه استفاده از آن بصورت تزریقات زیر جلدی و یک روز در میان می باشد .
میتوگزانترون ( Mitoxantron ) : داروئی است که برای درمان انواع پیشرونده ثانویه و عودکننده پیشرونده مورد استفاده قرار می گیرد . تزریق دارو معمولاً هر سه ماه یک بار (جمعاً 8-12 دوز ) و برای 2-3 سال می باشد و با توجه به وضعیت بیمار مقدارتزریق دارو میتواند تغییر کند . این دارو بصورت وریدی تزریق میشود عوارض جانبی شایع آن حالت تهوع ، ریزش مو ، عفونت ادراری و قطع قاعدگی است قبل از تزریق وبعد از آن انجام اکوکاردیوگرافی قلبی ضروری است . زیرا یکی از عوارض مهم این دارو ممکن است cardiotoxicity (عوارض قلبی) باشد که با انجام تست نوارقلب و اکوکاردیوگرافی به این عارضه پی برده میشود.
تایزابری (tysabri ) : یک نوع monoclonal antibody ( منوکلونال آنتی بادی انسانی ) است که در اشکال عودکننده بیماری ام اس بنظر میرسد از اینترفرون ها و گاراتیرامراستات بنحو موثرتری تاٌثیر میکند . تزریق آن ماهیانه یکبار و وریدی است بعنوان عارضه مهم داروئی باید از یک نوع عفونت ویروسی که مغز را به شدت تحت تاٌتیر قرار داده و باعث مرگ یا ناتوانی شدید می شود (PML ) نام برد که بعنوان داروی خط دوم توسط FDA آمریکا مورد تائید قرار گرفته است .
گلا تیرامراستات (copamer and osvimer ) : از داروهای خط اول درمانی در اشکال عودکننده و بهبود یابنده ام اس می باشد . ترکیب شیمیایی آن برخلاف اینترفرون ها از چهارآمینو اسید تشکیل یافته و تزریق آن بصورت زیرجلدی و روزانه می باشد از عوارض شایع آن واکنش محل تزریق بصورت خارش ، قرمزی و سفتی است ، از بین رفتن چربی زیر پوست جای تزریق کمتر از تزریق اینترفرون هاست . بندرت باعث درد قفسه سینه همراه با حالت وحشت و اضطراب بعد از تزریق می شود این دارو توسط دو شرکت داروئی زهراوی و اسوه در ایران ساخته شده و در دسترس می باشد.
داروهای خوراکی موثر در ام اس: میتوان حداقل به سه داروی نسبتاً جدید که توسط شرکت خوراک و داروی آمریکا مورد تایید قرار گرفته اشاره نمود .
فینگولیمود (fingolide ) : اولین داروی خوراکی است که مورد تاٌیید قرار گرفته است مکانیسم اثر دقیق این داروی خوراکی هنوز بصورت صددرصد مشخص نشده ممکن است باعث کاهش لنفوسیت های خون محیطی و کاهش مهاجرت لنفوسیت ها به سیستم اعصاب مرکزی شود . این دارو بصورت کپسول های نیم میلی گرمی است و بیمار روزانه آن را مصرف می کند . به لحاظ عوارض جانبی آن داروی خط دوم درمانی در اشکال عود کننده بیماری ام اس محسوب میشود قبل از مصرف این دارو ، سلامت قلب و چشم و کبد باید حتماٌ توسط بررسی های تخصصی مورد تاٌیید قرار گیرد . ضمناٌ چنانچه بیماران قبلاٌ به آبله مرغان مبتلا نشده اند باید تحت آزمایش قرار گیرند و در صورت لزوم با نظر پزشک اقدام به تزریق واکسن ضد این ویروس نمایند . این دارو توسط شرکت داروئی اسوه در ایران تولید میشود و هم اکنون در داروخانه ها جهت توزیع در دسترس قرار گرفته است.
دو داروی خوراکی دیگر که بعد از فینگولیمود مورد تاٌیید شرکت خوراک و داروی آمریکا قرار گرفته ولی هنوز در بازار داروئی وارد نشده است به اسامی OBAGIO) )TRIFLUNOMIDE و(tecfidera ) BG12 که در بازار داروئی ایران در دسترس نیست و مورد استفاده درمانی در بیماران مبتلا به ام اس ایران قرار نگرفته است .
لازم به تذکر است که درمان های داروئی استاندارد و رایج که در بالا ذکر شد داروهایی هستند که معمولاٌ بصورت قابل ملاحظه ای روی روند بیماری ام اس تاٌثیر گذار بوده است و بر حسب تشخیص پزشک متخصص بیماری های مغز و اعصاب برای بیمار ام اس با عنایت به نوع بیماری وی انتخاب میشود تا از پیشرفت بیماری ، عودهای مکرر بیماری و افزایش پلاک های ام اس در مغز و نخاع و در نتیجه افزایش میزان ناتوانی بیماری جلوگیری شود . ضمناٌ بعلت اطاله کلام از ذکر درمان های داروئی جانبی بعنوان درمان های علامتی که بر طبق نوع شکایات بیمار بسیار متنوع و گوناگون می باشند خودداری شد .
درخاتمه لازم به تذکر است که برخی از بیماران عزیز مبتلا به ام اس بدلیل استیصال گاهاً از مراجعه به پزشک خود خسته شده و به درمان های غیر علمی و غیراستاندارد پناه میبرند برای مثال مراجعه به برخی از افراد غیر متخصص و غیر پزشک جهت درمان های علفی و یا گیاهی که معمولاٌ بی فایده بوده و اتلاف وقت و صرف هزینه بیهوده است و یا مراجعه به طب سوزنی و زنبور درمانی نیز که معمولاٌ بی نتیجه است .
12/ 9 / 93
بزودی دو داروی خوراکی دی متیل فومارات (dimethyl fumarat) و تری فلونوماید (triflunomide) وارد بازار دارویی ایران خواهد شد .
دکترغلامعلی یوسفی پور متخصص مغز و اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
با اضافه شدن این دو دارو به داروی فینگولیمود (fingolimode) سه داروی خوراکی مهم در ایران در دسترس خواهد بود و متخصصین مغز و اعصاب میتوانند از این سه دارو برای بیماری MS نوع عود کننده استفاده نمایند .
داروی فینگو لیمود که از حدود یک سال و نیم قبل به عنوان یک داروی بیوسیمیلار (biosimilar) توسط شرکت دارویی اسوه ساخته شده بود و در اختیار بیماران ام اس نوع عود کننده وبهبود یابنده قرار گرفته هم اکنون نیزدر دسترس میباشد.
دو داروی دی متیل فومارات و تری فلونوماید توسط شرکت زیست دارو دانش به عنوان دو بیوسیمیلار (biosimilar) با شباهت کامل فرمولاسیون دارویی به دو داروی به ترتیب (Aubagio & tecfidera) ساخته شده و به زودی وارد بازار دارویی ایران خواهد شد.
داروی tecfidera در 25 آپریل 2013 و Aubagio در سال 2012 قبلاً توسط سیستم خوراک و داروی آمریکا (FDA) مورد تایید قرار گرفته و به اسامی تجاری ، فوق الذکر در بازار دارویی اکثر کشورهای اروپایی آمریکا و کانادا و استرالیا مورد استفاده قرارگرفته است .
Fingolimode اولین داروی خوراکی است که توسط FDA مورد تایید قرار گرفته است . مکانیسم تاثیر دقیق این داروی خوراکی هنوز به صورت قطعی و صد در صد مشخص نشده و ممکن است باعث کاهش لنفوسیت های خون محیطی وکاهش مهاجرت این سلول ها به مغز و نخاع شود.این دارو به صورت کپسول های نیم میلی گرمی است و بیمار روزانه آن را مصرف میکند. به لحاظ عوارض جانبی آن در اکثر کشورها (به غیر از سوئیس دراروپا) داروی خط دوم درمانی در اشکال عود کننده بیماری محسوب میشود.
قبل از استفاده از این دارو ، سلامت قلب، کبد، چشم و تیروئید بیمار باید حتما توسط بررسی های تخصصی مورد تایید قرار گیرد.ضمنا چنانچه بیماران قبلاً به آبله مرغان مبتلا نشده اند ، باید تحت آزمایش قرار گیرند و در صورت لزوم با نظر پزشک معالج اقدام به تزریق واکسن ضد این ویروس نمایند. این دارو توسط شرکت دارویی اسوه در ایران تولید میشود. هر سه داروی خوراکی فوق در کشورهای خارجی گران قیمت است .برای مثال قیمت سالیانه tecfidera
برای یک سال بیمار55 هزاردلار،فینگولیمود 60 هزار دلار وAubagio 45 هزار دلار می باشد.
Tecfidera بنظرمیرسد دارای تاثیرات ضدالتهابی وحمایت کننده نرون های مغز و نخاع است و بدین ترتیب با فرایند التهابی که توسط سلولهای ایمنی در مغزونخاع ایجاد میشود مبارزه می کند .ضمناٌ ازتوانائی سلول های ایمنی (T-cells ) دروارد ساختن آسیب به سیستم اعصاب مرکزی می کاهد .و بدین طریق (T-cells) نمیتوانند از غدد لنفاوی خارج شده و وارد خون وسپس وارد مغز ونخاع شوند .
Aubagio نیز بنظر میرسد نقشی همانند tecfideraداشته واساساً تولید T-cells وb-cells راکه جزو سلولهای سیستم ایمنی هستند را به نحومحسوسی کاهش میدهد .
هرسه داروی فوق معمولاٌ بصورت قابل توجهی برروند بیماری ام اس تاثیرگذاربوده و بنا برتشخیص پزشک متخصص برای نوع عود کننده بیماری ام اس تجویز میشود تا ازعودهای مکرر بیماری و از پیشرفت بیماری وافزایش پلاک های ام اس در مغز و نخاع و در نتیجه افزایش میزان ناتوانی بیمار جلوگیری شود .
داروی Alemtuzumab با نام تجاری lemtrada نیز حدود دوهفته قبل توسط سیستم غذائی وداروئی آمریکا FDA) ) مورد تائید قرار گرفت . شرکت Genzyme از کمپانی داروئی Sanofi اطلاع داده که یک نامه کامل تائید دارو را از FDA دریافت کرده است بدین ترتیب داروی فوق برای درمان فرم های عود کننده بیماری مولتیپل اسکلروزیس ( ام اس ) دردسترس قرار خواهد گرفت . Lemtrada همچنین در اتحادیه اروپا ، کانادا واسترالیا مورد تائید قرار گرفته است . دریک مطالعه تاثیرات داروئی Lemtrada با داروی Rebif دربیماران ام اس عودکننده ، مقایسه گردیده است ونشان داده شده این دارو بصورت قابل ملاحظه ، تاثیرات قوی تر در جلوگیری از عود و پیشرفت بیماری ام اس در بیماران مورد مطالعه داشته است .
داروی فوق بصورت وریدی قابل استفاده است و لذا واکنش های داروئی زمان تزریق وریدی (مثال عفونت های دستگاه تنفسی فوقانی ومجاری ادراری ) وکاهش لنفوسیت های خون محیطی وگلبول های سفید از مهمترین عوارض جانبی آن به شمارمیرود .
13 /10/ 1393
تغذیه در بیماری ام اس
دکتر یوسفی پورمتخصص مغزو اعصاب وعضوهیِت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
حفظ سلامتی تا حد امکان در سایه یک تغذیه متعادل وسالم برای هر فرد لازم است ، بویژه اگر مبتلا به بیماری مزمن باشد. متخصصین بیماری ام اس اظهار میکنند که این بیماران نیز راغب به مصرف مواد غذایی کم چرب و حاوی فیبر زیاد هستند.
شواهدی موجود است که رژیم حاوی حداقل چربی های اشباع شده و مکمل های اُمگا سه و امگا شش که در چربی ماهی و در روغن آفتابگردان موجود است ،احتمالا برای بیماران مبتلا به ام اس مفید است.
ویتامین :D مصرف ویتامین Dبرای افزایش جذب کلسیم و در نتیجه داشتن استخوانهای محکم و قوی لازم است. از طرفی تحقیقات اخیر حاکی از تاثیرات مهم این ویتامین روی سیستم ایمنی است ، ضمناً باعث تنظیم رشد سلولی و افتراق و تفکیک آنها میشود.مطالعات بالینی زیادی در مورد نقش این ویتامین در کاهش فعالیت بیماری ام اس هنوز در دست انجام است .
رژیم غذایی متعادل چیست: اجزا این نوع رژیم غذائی شامل پروتئین (برای ترمیم بافت ها و برای رشد ) ، چربی (جهت تامین اسیدهای چرب ضروری و جذب ویتامین های محلول در چربی ) ، کربوهیدرات(برای تامین انرژی ) ، مواد معدنی و ویتامینها (جهت انجام واکنشهای زیاد در داخل بدن از جمله ترمیم بافت ، سلامت استخوان و جذب موادغذایی) ،فیبر(جهت عملکرد بهتر روده ها و جهت هضم مناسب غذا)میباشد. مایعات کافی برای فعالیت بهتر ،انتقال مواد ازسلول ها ودفع آنها و همچنین انتقال مواد غذایی به سلول های مختلف بدن ضروری میباشند.کمبود جزئی هر یک از اجزا فوق می تواند عوارض جدی به دنبال داشته باشند و دریافت کافی تمام گروههای فوق الذکر براساس شرایط مختلف سنی و جنسی حائزاهمیت است. مصرف میوه ها و سبزیجات هرکدام شامل ریزی مغذی های متفاوتی میباشند که دریافت روزانه آن ها برای یک رژیم غذایی متعادل ضروری است. تذکر: در مورد این نکته حائزاهمیت میباشد که به هر حال هیچ گاه مجموع مکمل های ویتامین و مواد معدنی قادر به جایگزینی با میوه و سبزی طبیعی نمیباشد.زیرا ریز مغذیها و اجزائی در میوه ها و سبزیجات وجود دارد نظیر رنگ دانه ها ، ترکیبات شیمیایی و بعضی اسانس ها که قابل جایگزینی در مکمل ها نیستند.
7 /12 /1393
آیا مصرف نمک زیاد باعث بدترشدن بیماری ام اس میشود؟
دکترغلامعلی یوسفی پور متخصص بیماریهای مغزو اعصاب و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
در ادامه بحث رژیم غذائی مناسب برای بیماران ام اس که از رژیم متعادل صحبت شد ، که حاوی کربوهیدرات،پروتئین،چربی به اندازه کافی و ویتامین ها و مواد معدنی و ریزمغذی ها است که عمدتاً از منابع طبیعی آنها فراهم میشود ، بحث رژیم غذایی کم نمک نیز بنظر میرسد ضروری است تا بیماران عزیز مبتلا به ام اس ازآن مطلع باشند .
از حدود دو سال قبل محققین در مورد نمک رژیم غذایی در بیماران ام اس ، مطالعات گوناگونی انجام داده اند و علیرغم تعداد زیاد این مطالعات ، نتیجه تقریباً واحدی بدست آمده است اخیراً یک تیم پزشکی از متخصصین در آرژانتین یک ارتباط بین سطح نمک در رژیم غذایی و بدترشدن علائم بیماری اثبات گردیده است .
دکترMaurico Farez و تیم همراه ، نمونه های ادرار از تعداد هفتاد بیمار مبتلا به ام اس عود کننده و به منظور اندازه گیری نمک،کراتینین و سطح ویتامین D مورد بررسی قرار گرفت . کاهش سطح ویتامین D که از طریق آزمایش خون به نحو دقیق تری حاصل میگردد باعث بدتر شدن و عود بیشتر حملات ام اس میگردد که این بحث از چندین سال قبل تقریباً به اثبات رسیده و لذا بیماران به صورت دوره ای از نظر مقدار کافی ویتامین D مورد آزمایش خون قرار میگیرند و در صورت کمبود آن به صورت دستی از قرص یا آمپول ویتامین D در بیماران مبتلا به ام اس استفاده میشود. نمونه ها در عرض نه ماه در سه بار مجزا گرفته شد و داوطلبین مورد آزمایش به مدت دو سال تحت پیگیری قرار گرفتند و درطول دو سال از هر یک از بیماران سه بار MRI مغز و نخاع به عمل آمد. بر طبق نتایج این مطالعه آن دسته از بیماران با مصرف نمک بیشتر در غذا 3-4 بار شانس بروز ضایعات جدید در MRI مغز و نخاع داشتند (حدود هشت ضایعه بیشتر در عملکرد MRI مغز و نخاع نسبت به گروه کنترل).
با عنایت به نتیجه مطالعه فوق الذکر،مجدداً همین مطالعه با تعداد 52 بیمار مبتلا به فرم عود کننده ام اس انجام شد که همین نتیجه بعد از طی دو سال پیگیری بیماران حاصل گردید.
بر طبق نظریه سازمان جهانی بهداشت غذایی(WHO)اظهار گردیده که هر فرد انسان مجاز نیست که روزانه بیش از دو گرم نمک مصرف کند.
که به عقیده دکتر Farez محقق اصلی مطالعه بالا ، این مقدار در مورد بیماران مبتلا به ام اس نیزصادق است و مقادیر بیشتراز این حد باعث بدتر شدن علائم ام اس هم از نظر سیربالینی وهم ازنظر عکس MRI بیماران میشود.
ضمناً توصیه شده در مورد مصرف غذاهای رایجی ، همانند پیتزا 750 گرم ، ساندویچ 500 گرم روزانه و یا مصرف پنیر روزانه مراقب باشیم که مقدار نمک از مصرف فوق الذکر بیشتر نشود .
سایر منابعی که ممکن است مقدار نمک بیشتر از حد متعارف داشته باشد، باید به سبزیجات پخته و کنسرو شده (Canned vegetable) ، غذاهای بسته بندی شده و اغذیه منجمد (فریز) شده اشاره نمود.
خبر خوب دیگر راجع به دو داروی آمپول اسویمر 20 در داروخانه هلال احمر و قرص فینگولیمود در داروخانه ویژه با صد در صد بیمه و به صورت رایگان در اختیار بیماران ام اس قرار میگیرد.
1393/12/19
نقش سلولهای بنیادی دردرمان بیماری مولتیپل اسکلروزیس ( ام اس )
دکترغلامعلی یوسفی پور عضوهیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز ومتخصص مغزواعصاب
اخیراٌ مقالات ورساله ها و بعضی از مجامع علمی اشتیاق زیادی به سلولهای بنیادی(STEMCELL) و نقش احتمالی آن دربیماری ام اس نشان میدهند برخی از مقالات وگزارش های علمی نشانگر موفقیت هایی دراین زمینه بوده ولی هنوز تحقیقات فراوانی جهت اثبات اثربخشی وبی عارضه بودن این شیوه درمانی برای بیماران ام اس باید انجام بگیرد . قدرمسلم ، درمان ام اس با سلولهای بنیادی در مرحله تحقیقات بوده وهنوز درهیچ جای دنیا بعنوان یک درمان استاندارد و ثابت شده ای برای بیماری ام اس با سلولهای بنیادی بکارگرفته نشده است .
بعنوان تاریخچه سلولهای بنیادی، درسال 1900 محققین در درمان بعضی از بیماریها همانند سرطان خون (لوسمی ) وکم خونی از تجویز خوراکی مغز استخوان استفاده می کردند . لیکن چنین درمانی موفقیت آمیز نبود ولی دانشمندان متوجه شدند که مغزاستخوان توانایی های ویژه ای دراین مورد دارد .
در سال 1960 گروهی از پزشکان آزمایشاتی برروی تزریق سلولهای مغز استخوان انجام دادند . تزریق این سلول ها به موش تحت درمان با اشعه ، باعث ایجاد ندول هایی بر روی سطح طحال حیوان شد و این ندول ها، ندول های طحالی نام گرفتند و تصور بر این شد که منشاء این ندول ها از سلولهای مغز استخوان تزریق شده میباشد.
بیماری ام اس بیماری خود ایمنی محسوب میگردد که با ابتلا افراد جوان جامعه (18-40سال) منجر به بروز طیف گسترده ای از علائم عصبی و نهایتا" ناتوانی های شدید حرکتی و حسی و تعادلی متعدد میگردد. هر چند امروزه تشخیص بیماری ام اس بر اساس علائم بالینی و یافته های آزمایشگاهی به خصوص MRI نسبتاً به سهولت انجام میگیرد, لیکن به دلیل فقدان داروئی که به صورت کامل روند بیماری را متوقف کند هنوز در امر درمان مشکلات فراوانی وجود دارد و به عبارت دیگر هنوز درمان قطعی (CURE) در این بیماری وجود ندارد.
استفاده از داروهایی مثل اینترفرون ها, گلاتیرامراستات(داروهای تعدیل کننده سیستم ایمنی)و یا داروهای خوراکی فینگولیمود(بعنوان داروی سرکوب کننده سیستم ایمنی ) گرچه تا حد قابل ملاحظه ای از بروز حملات جدید و پیشرفت ناتوانی در بیماران مبتلا به ام اس نوع عود کننده جلوگیری میکنند.
اما هنوز این روشهای درمانی, معالجه قطعی نبوده و تنها در حدود 30-50 درصد موارد منجر به کنترل و مهار بیماری گردیده است .
یکی از شیوه های درمانی نوین دیگری که در درمان ام اس مطرح گردیده است,استفاده از سلولهای بنیادی است.هر چند این روش نیز هنوز در دست تحقیق و بررسی است اما افق های روشن و تازه ای در درمان بیماریهای خود ایمنی,از جمله بیماری ام اس ایجاد نموده است. درسال 2009 انجمن ام اس بریتانیا و آمریکا مشترکا" همایشی در شهر لندن برگزار نمودند که هدف آن بررسی نقش سلول بنیادی در درمان بیماری ام اس بود .
در این کنگره یک مسیر و روش تحقیق واحد بین المللی برای محققین طراحی شد و قرار شد که مطالعات کلاً در یک راستا انجام شده تا در پیشرفت در نقش بالقوه درمانی سلول بنیادی سرعت داده شود و تا بتوان آنرا به عنوان یک درمان اساسی و استاندارد در بیماری ام اس پیشنهاد نمود.
در حال حاضر درمان تعدادی از اختلالات خونی ارثی و سرطان خون (لوسمی) بعنوان شایعترین شیوه های درمانی از سلول بنیادی است که با استفاده از سلول بنیادی مغز استخوان صورت میگیرد.درمان با سلول بنیادی به درمان هائی اطلاق میشود که در آن یا از سلول بنیادی به طور مستقیم استفاده میشود و یا هدف ایجاد تغییرات در سلول بنیادی است. در این شیوه های درمانی ,هدف ترمیم یا عوض کردن سلول یا بافت آسیب دیده است.و لذا با سلولهای بنیادی جهت جلوگیری از ایجاد آسیب (در فاز اول) استفاده میگردد و یا سلول بنیادی به بدن پیوند زده میشوند و یا داروهایی تجویز میشود که سلولهای بنیادی داخل بدن را هدف میگیرند.هم اکنون روش های درمانی اثبات شده کمی با سلولهای بنیادی ,در دسترس ما وجود دارد .
نقش سلول بنیادی در درمان ام اس: سلول بنیادی احتمالا" به دو طریق ممکن است اثر درمانی در بیماری ام اس داشته باشد.
1-تنظیم سیستم ایمنی:این سلول ها از ایجاد آسیب سیستم ایمنی به سیستم اعصاب مرکزی جلوگیری میکنند.بنظر میرسد این سلول ها سپترکین ها و فاکتورهایی را در بدن تحریک میکنند که عوامل محافظتی علیه بیماری را تشدید میکند.
2-ترمیم وبازسازی وتشکیل دوباره میلین : این سلول ها به ترمیم دوباره غلاف میلین که قبلاٌ آسیب دیده است کمک میکند . بنابراین ازهردومکانیسم فوق به عنوان درمان محافظت عصبی (NEUROPROTECTION) یاد میشود چونانکه این روش ها کمک می کنند تا رشته عصبی داخل غلاف میلین (اکسون ) محافظت شود .
لذا این امیدواری وجود دارد که سرانجام سلول های بنیادی کمک به ساخت دوباره رشته های عصبی از بین رفته بکنند واین بازسازی خواهد توانست آسیب وصدمه اعصاب که باعث ناتوانی در مرحله پیشرونده بیماری می شود را جبران کنند . لیکن در حال حاضر دلائل علمی کافی در دست نداریم که نشان دهد سلول های بنیادی این گونه عمل می کنند .محققین توافق دارند که تحقیقات بیشتری مورد نیاز است تا این مشکل پیچیده حل شده ودر بیمار مبتلا به ام اس ، سلول های بنیادی کمک به ساخت دوباره رشته های عصبی نماید .
با نقش درمانی سلول های بنیادی ، روش های درمانی و مکانیسم تاٌثیرآن دردرمان ام اس تا حدودی آشنا شدیم ، دراین رابطه ذکراین مطلب حائزاهمیت است که علیرغم اینکه درمان ام اس با سلول های بنیادی هنوزدرمرحله تحقیقات است وبعنوان درمان استاندارد و ثابت شده در معالجه بیماری ام اس بکار نمیرود وصرفاٌ این روش درمانی در مراکز تحقیقی و در بیماران داوطلب که حائز شرایط خاص فیزیکی و جسمی از لحاظ ضریب ناتوانی هستند و به صورت رایگان انجام میشود.یک عده افراد سود جو مخصوصاً در خارج از کشور به اسم پزشک و پژوهشگر مدعی هستند که بیماران ام اس را با سلول بنیادی درمان میکنند و از طریق وسایل ارتباط جمعی مثل شبکه های ماهواره ای در تلویزیون , کرارا" اقدام به تبلیغ کار خود میکنند و بدین طریق بیماران ام اس را که به طریقی در استیصال هستند , فریب میدهند و حتی مبلغ نسبتاً قابل ملاحظه ای را قبلا" از بیمار اخذ میکنند و سپس فرآورده های داروئی خود را به نام STEMCELL(سلول بنیادی) به شکل کپسول و قرص برای بیمار ارسال میکنند, در حالی که مواد و ترکیب این فراورده های ساختگی نامشخص است.
1394/2/9
داروی Fampridinو تاثیر آن بر اختلالات حرکتی در بیماری ام اس :
دکتر غلامعلی یوسفی پور دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
حدس زده میشود که تا حدود 93 درصد از بیماران مبتلا به ام اس بعد از ده سال ازتشخیص بیماری دچار نوعی اختلال حرکتی میشوند..... کلاً حرکت و راه رفتن عمل ارادی پیچیده ای است که معمولاً سیستم ها و ارگان های مختلفی با هم همکاری میکنند تا هر نوع حرکت بصورت موزون و ایده آل و تحت کنترل اراده شخص انجام شود , این سیستمها شامل راههای پیرامیدال و اکستر پیرامیدال در مغز ونخاع,سیستم حسی,بینایی, مخچه ای, وسیستم وسیتوبولار میباشد و اختلال در هر کدام از این سیستم ها میتوانند منجر به اختلال حرکتی و تعادلی گردد. گزارش شده است که تا حدود 58% بیماران مبتلا به ام اس در سال اول تشخیص بیماری دچار اختلال حرکتی میگردند.
هرچه از شروع بیماری میگذرد و دوره بیماری طولانی تر میشود ,اختلال حرکتی واضح تر و پیشرفته تر میشود,هر چند که این اختلال ممکن است در مراحل اولیه بیماری و یا در شروع بیماری مشاهده گردد, در مجموع بیشتر از 64%بیماران مبتلا به ام اس از اختلال حرکتی شکایت میکنند و 70% از بیمارانی که اختلال حرکتی دارند اظهار میکنند که این اختلال بدترین عارضه بیماری است که از آن رنج میبرند.هرچه بیماری پیشرفت میکند اختلال حرکتی بیشتر شده و کیفیت زندگی بیماران را تحت تاثیر قرار میدهد.
بنابر این به یک دارویی که تا حدودی این اختلال را بهبود بخشد نیاز مبرم احساس میشود.
Fampridin: دارویی است که اعتقاد عمومی در مورد آن بر این است که باعث بهبودی و سرعت بیشتر پیامهای حرکتی در رشته های اعصاب مخصوصاً اعصابی که دچار آسیب و میلین زدایی شده اند میگردد.
چنانچه بعد از 3-4 هفته از مصرف این دارو با دوز کافی بهبودی در ناتوانی حرکتی ظاهر نشود این دارو باید قطع گردد. دوز داروی Fampridin ده میلی گرم دو بار در روز است که در دو نوبت داده میشود.فاکتورهای متعددی میتوانند روی دوز دارو و مکانیسم اثر آن مداخله کنند-مثل وزن بدن , سایر شرایط و بیماریهای جسمی و یا برخی داروهایی که همزمان با آن مصرف میگردند.
یک مطالعه ای که با استفاده از داروها در چندین مرکز انجام شد حاکی از این بود که در یک سوم بیماران که از این دارو استفاده میکنند بهبودی مشاهده میشود.
Fampridin یک فرآورده دارویی است که به صورت آهسته و مداوم باعث رها شدن 4-Aminopyridineمیشود.از عوارض نسبتاً شایع آن پارستنزی( گز گز و مور مور شدن اندام و تنه و درد شکم,گیجی,اختلال هوشیاری خفیف و تشنج میباشد) مطالعه فوق توسط آقای Goodman و همکارانش در سال 2009 انجام شد.
چه بیمارانی نباید از Fampridinاستفاده کنند :
-بیمارانیکه به علل دیگر از سایر فرمهای این دارو شدید4-dminopyridine استفاده میکنند.
-بیماران مصروع یا بیمارانیکه تاریخچه فامیلی مثبت صرع در فامیل دارند و در نوار مغز آنها نشانه ای از آستانه پایین تشنج وجود دارد .
-حساسیت به Fampridin یا اجزای دیگری که در دارو وجود دارد .
-بیمارانیکه از سایمیتیدین یا کینیدین استفاده میکنند و بالاخره بیمارانکه دچار اختلال کار کلیه هستند.
این دارو توسط شرکت داروی Biogen ساخته شده و در حال حاضر در داروخانه های هلال احمر و در داروخانه بیمارستان نمازی شیراز در دسترس بیماران ام اس قرار گرفته است.
1394/3/15
خستگی در بیماری ام اس( fatigue in MS)
دکتر یوسفی پور متخصص مغز و اعصاب دانشیار و عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی شیراز
خستگی یکی از شایع ترین و ناتوان کننده ترین علائم و عوارض بیماری ام اس محسوب میشود. تا حدود 90 درصد بیماران مبتلا به ام اس را گرفتار میکند و بیش از نیمی از بیماران مبتلا به ام اس اظهار میکنند ,که این عارضه یکی از بدترین و محدود کننده ترین عوارض بیماری به شمار میرود.
خستگی در بیماری ام اس , با خستگی معمولی متفاوت است ,چونکه غیر متعارف و غیر منتظره بوده و بدون علت و دلیل بصورت ناگهانی در بیماری ام اس عارض میگردد. علائم بیشتر در بعد از ظهر و نیمه دوم روز به اوج خود میرسد. با گرما تشدید میگردد و تاثیر منفی روی کیفیت زندگی بیماران دارد. در انجام کارهای روزمره دخالت میکند و به صورت ثانویه ارتباطات اجتماعی و فامیلی را کاهش میدهد.خستگی درمراحل آغازین و شروع بیماری ظاهرمیشود,و نشان دهنده اینستکه ارتباطی با شدت بیماری ام اس ندارد و از سایر ناخوشی ها و عوارض ام اس جداست و به صورت مستقل ظاهر میگردد. بنظر میرسد که یک ارتباط و همراهی بین خستگی و افسردگی , و بین خستگی و اعتماد به نفس در بیماران ام اس وجود دارد , لیکن علت دقیق و مکانیسم های زمینه ای خستگی در ام اس به خوبی شناخته نشده است,احتمالاً مربوط به اختلال عملکرد سیستم اعصاب مرکزی میباشد. مطالعات در تصویر برداری ام آر آی حاکی از این است که ارتباطی بین تعداد و شدت ضایعات ویژه ام اس و خستگی وجود ندارد.
احتمالاً ضایعات موضعی در ساقه مغز و تعداد و شدت آن ، شاید تنها معیاری است که ممکن است بیان کننده ارتباط مستقیم بین خستگی و این ضایعات باشد.در بعضی بیماران مبتلا به ام اس ارتباطی بین افسردگی ,اختلالات درکی و یا اختلالات حرکتی وجود دارد که تحت عنوان خستگی ثانویه مطرح میشوند.
ارزیابی میزان و اندازه خستگی یا fatigue به دلیل اینکه یک احساس درونی بیمار است , قدری مشکل میباشد,در سال 1989 درجات میزان خستگی را به سیزده درجه متفاوت تقسیم بندی نموده اند, لیکن این اندازه گیری و درجه بندی به صورت کامل قانع کننده به نظر نمیرسد.
به گفته دکتر جفری کرهن, علائم دیگر ام اس ممکن است ظاهر شوند و از بین بروند: اما به نظر میرسد که بیماران در هر مرحله ازبیماری ام اس ,که باشند,عارضه خستگی به صورت دائمی همراه بیماری وجود دارد.
خستگی معمولی که افراد معمولاً بعد از استراحت و مخصوصاً بعد از خواب شبانه از بین میرود لیکن این موضوع در مورد خستگی بیماری ام اس صادق نیست . استرس اختلال خواب و کم خوابی به علت اسپاسم های عضلانی یا علل دیگر و افسردگی نیز از فاکتورهایی است که احتمالاً باعث تشدید خستگی در بیماری ام اس میگردد.
چگونه با خستگی ام اس مبارزه کنیم:
اگر چه خستگی ام اس مداوم و آزار دهنده است کارهایی هست که برای مبارزه با خستگی و افزایش انرژی میتوان انجام داد. شاید استراحت ، خستگی را از بین نبرد ، اما مطمئناً به بیمار کمک میکند.لازم است که به ذخیره انرژی خود ، مثل یک بانک انرژی نگاه کنید.استراحتهای مکرر داشته باشید و همه انرژیهای خود را در آغاز روز مصرف نکنید ، با پزشک متخصص خود ارتباط نزدیکی داشته باشید تا اطمینان حاصل کنید ,بیماری شما تحت کنترل است و فعال نیست درمان صحیح بیماری به کنترل خستگی هم کمک میکند.
از گرما دوری کنید زیرا گرما انرژی را در شخص مبتلا به ام اس ، خیلی تحلیل میبرد ، و اگر در آب و هوای گرم زندگی میکنید ، میتوانید جلیقه خنک کننده بپوشید و یا به آب و هوای خنک تر نقل مکان نمایید .
مصرف مایعات خنک و کافی نیز از روشهای مقابله با گرماست. یک رژیم غذایی سالم و متعادل و یک برنامه ورزشی منظم ، واقعاً به کاهش خستگی کمک میکند.
ورزش را با تمرکز و مراقبه ترکیب کنید تا نوعی از آرامش و ارتباط فکر و جسم مثل یوگا و تای چی، برای کاهش خستگی بیماری ام اس مفید هستند.
درمانهای دارویی:
آمانتادین (Amantadin) یک داروی ضد ویروس است که با خواص دوپامینرژیک و آنتی کلی نرژیک خود در درمان خستگی مفید میباشد provigilیا (modafinil) نوعی افزایش دهنده هوشیاری است که در برخی افراد کارائی دارد.
Fampiridin داروی نسبتاً جدیدی است که برای حرکت بهتر و سرعت بخشیدن به تحرک در بیماران ام اس به کار میرود گفته میشود که این دارو تا حدودی در درمان خستگی نیز موثر میباشد .
درمان افسردگی :
بدون تردید چناچه افسردگی به صورت کامل و درست درمان شود و میزان خستگی را کاهش میدهد(چونکه خود افسردگی باعث تشدید این عارضه میگردد.) از استرس حتی الامکان دوری کنند و راههای مقابله با آن را بشناسید .خواب کافی و مفید در برطرف کردن خستگی ام اس موثر است.
درصورت تمايل مي توانيد به شماره حساب جاری بانک سپه شعبه مهر شیراز 191312 و حساب سپرده بانک ملت شعبه مهرشیراز 4734528593 و حساب سپرده صادرات شعبه چهارراه سینما سعدی 0211136979009 به نام انجمن خیریه همیاران بیماران ام اس شیرازكمكهاي خود را واريز نماييد.